Edelsmidse Brom maakte drie generaties (1856-1961) lang sierwerk voor onder andere de Nieuwe Sint Bavo in Haarlem. Daarover hield Rob Hufen Hzn op 17 juni een lezing voor de Vriendenkring van de Koepelkathedraal. In 2014 verscheen zijn standaardwerk ‘’Brom, meesters voor God en Kerk. Hun edelsmidse en knechten te Utrecht (1856-1962).
Als parochiaan van Koepelkerk Haarlem raak ik steeds onder de indruk van de preekstoel. De vorm verbeeldt het geloof dat begint als een klein mosterdzaadje. Jan Hendrik Brom maakte dit kunstwerk in 1912 van bewerkt koper en brons. In totaal maakte Edelsmidse Brom ongeveer tien werken voor Koepelkathedraal Haarlem. Zeven daarvan staan vlak bij de preekstoel.
Edelsmidse Brom en de relatie met Joseph Cuypers
Stephan van Rijt (voorzitter van de Vriendenkring KoepelKathedraal Haarlem ) sprak het openingswoord. Daarbij wees hij op de vriendschap tussen Jan Hendrik Brom (1850-1915) en zijn tijdgenoot Joseph Cuypers (1861-1849).
Daarna genoten we van het pianospel van Hans van Beelen. Hij opende met de sfeervolle Avondschemering van Alphons Diepenbrock (1852-1921). Daarna volgde een virtuoos gespeelde ballade van Frederic Chopin (1810-1849). Beiden waren generatiegenoten uit de tijd van Edelsmidse Brom.
Edelsmidse Brom en architect Joseph Cuypers
Daarna spitsten de oren van de aanwezigen voor de presentatie van Rob Hufen Hzn. Deze wees op de vriendschap. Samen maakten ze de Koepelkathedraal van Haarlem tot een ware kunsttempel. Ze staat vermeld in de Top 100 van de Nederlandse Rijksmonumenten. Ook prijkt haar naam in de top 5 van belangrijkste kerken ter wereld gebouwd tussen 1850 en 1950.
Cuypers was de architect en Jan Hendrik Brom maakte veel edelsmeedwerk. Zoals ook de opbouw voor het sacramentsaltaar. Dit verbeeldt de oprichting van de Ark van het Verbond uit het boek Exodus.
De keuze voor Edelsmidse Brom
Volgens Rob Hufen Hzn was het vooral de kwaliteit die leidde tot de keuze van Edelsmidse Brom ‘’Na 1880 leverde Brom steeds vaker aan parochies in het bisdom Haarlem. Dat was nog voor aanvang van de bouw van de kathedraal.
Er bestaat een lijst van belangrijke monstranten in het bisdom Haarlem. Deze zijn allemaal gemaakt door Edelsmidse Brom tussen 1880 en 1922. Daar zal de keuze voor Brom misschien meer uit voortgekomen zijn.’’
De leerschool van Edelsmidse Brom
Jan Hendrik Brom leerde het vak van zijn vader Gerard Bartel Brom (1831-1882). Die stichtte in 1856 te Utrecht de Edelsmidse Brom. Daarmee legde Gerard Bartel de basis voor religieus vaatwerk.
Onder Jan Hendrik kreeg de edelsmederij zijn beroemde en zeer gerespecteerde faam. Hij richtte de sacramentskapel in met goud en zilver.
Tabernakel van Edelsmidse Brom
Het tabernakel van Edelsmidse Brom in de Sacramentskapel behoort tot de top van de Nederlandse edelsmeedkunst. Het leest als een stripverhaal met als thema: verbum credo factus est. Dat betekent: Het Woord is vlees geworden.
Het heeft de uiterlijke kenmerken van een rijkversierde, middeleeuws aandoende reliekschrijn. Op de afbeelding staat Christus met gevouwen handen. Rondom het tabernakel houden vier mozaïek-engelen de wacht op de muren.
Monstrans Callier
Tot de belangrijkste liturgische pronkstukken van de Koepelkathedraal behoort de monstrans gemaakt door Jan Brom (1905–1907. ) Dit verbeeldt de Apocalyps. De inspiratiebron hiervoor is de beschrijving van het Hemels Jeruzalem (Caelestis urbs Jeruzalem) uit de openbaring van Johannes. De hoogte is 85 centimeter.
Dit topstuk behoort tot de opdrachten van monseigneur Augustinus Callier aan Edelsmidse Brom. Als bouwheer van de kathedraal bestelde hij diverse kunstwerken om de kathedraal te doen stralen van schoonheid.
Deze monstrans is gemaakt van massief goud en zilver plus kostbare edelstenen. Ze is te zien in het museum van de Koepelkathedraal. In dezelfde ruimte hangt ook het bekende portret dat kunstenaar Jan Toorop van bisschop Callier schilderde.
De Koepelkathedraal: een eerbetoon aan Edelsmidse Brom
Zelf zie ik de Koepelkathedraal als eerbetoon aan Edelsmidse Brom. Zo maakte jan Hendrik Brom in 1909-1911 het grote smeedijzeren hekwerk bij het altaar. Ook maakte hij de vrij strakke communiebank in de Sacramentskapel.
Ook van zijn hand was het liturgisch vaatwerk. Daartoe behoren onder meer het neogotisch kerkelijk zilver- en koperwerk. Tijdens de lezing van Rob Hufen Hzn bleef dit onvermeld. Op de overige kunstwerken richtte hij slechts even de schijnwerper. Wellicht omdat er zeer veel te tonen en te vertellen was.
Vogelvlucht door kerkelijk Nederland
Jan Hendrik Brom was samen met Joseph Cuypers en Antoon Molkenboer een drijvende kracht achter de opleving van religieuze kunst. Samen kregen ze veel opdrachten. Dat zag ik ook tijdens de avond van de Vriendenkring van de Koepelkathedraal. Rob Hufen Hzn toonde kunstwerken door geheel Nederland. .
Daarnaast maakte Edelsmederij Brom ook werelds sierwerk. Zo maakten Eloy en Jan Brom en hun medewerkers in 1937 de kroon op het stadhuis van Leiden. Dit monument werd In 1934 ontworpen door de Haarlemse architect C.J. Blaauw.
Tot hun wereldse werken behoort ook het reliëf de Vier Jaargetijden (1941). Ontworpen door Jan Eloy en Leo Brom, sierde dit kunstwerk de hoofddek-kajuitsklasse van het cruiseschip de Nieuw-Amsterdam.
Het erezwaard van generaal Eisenhower
Het meest spraakmakende kunstwerk uit Edelsmidse Brom is ongetwijfeld het erezwaard van generaal Eisenhower. Hij kreeg dit in 1947 wegens zijn inzet voor de bevrijding van Nederland. Dit wapen heeft de vorm van een kromzwaard.
Het erezwaard is ingelegd met goud en bevat 194 parels en 264 toermalijnen. Op de knop bevindt zich het Nederlandse Rijkswapen. De inscriptie luidt: “Queen Wilhelmina to General DD Eisenhower” en “Grateful memory of the glorious liberation”
1962: het doek valt
De wijd en zijd gerenommeerde Edelsmidse Brom sloot zijn poorten in maart 1962. De veertienjarige Rob Hufen Hzn. moest helpen bij het ontmantelen van de werkplaatsen en modellenkamer.
Zo moest hij zo’n 2000 gipsmodellen van een dikke eeuw oud op de klinkers van de Keizerstraat in gruzelementen laten vallen. Ik lees daarover op de achterkant van zijn boek ‘Meesters voor God en Kerk’ : ‘De familie Brom, hun edelsmidse en knechten te Utrecht (1856-1962)’
Links betreffende deze blogpost over Edelsmidse Brom
- ‘Meesters voor God en Kerk’: ‘De familie Brom, hun edelsmidse en knechten te Utrecht (1856-1962) is te leen in de Openbare Bibliotheek.
- De Apocalyps inspireerde Joseph Cuypers tot de koepel van de kathedraal.
- De Koepelkathedraal van Haarlem herdacht op 20 januari 2024 de 100e sterfdag van Joseph Cuypers.
- Wordt ook lid van de Vriendenkring van de Koepelkathedraal.
Wist je dat?
Wist je dat Joanna Brom (1898-1980) ook in Edelsmidse Brom werkte? Zij werd opgeleid in Salzburg, Berlijn, Wenen en Leipzig. Daarna werkte ze in het bedrijf als emailleur. Zij stond aan de wieg van de hernieuwde belangstelling voor de emailleerkunst in Nederland. In 1937 won ze de grand prix voor email op een expositie in Parijs.